Με τον αείλανθο ήρθα πρώτη φορά σε επαφή όταν προσφέρθηκα πριν από μια δεκαετία+ να βοηθήσω μια Αγιοπαρασκευιώτισσα φίλη να καθαρίσει τον κήπο της. Σε μία από τις τελευταίες μεγάλες μονοκατοικίες που ευτυχώς υπάρχει ακόμη. Ξεκινώντας το σκάψιμο και απομακρύνοντας τα «χόρτα», πρόσεξα ένα ιδιαίτερα επιθετικό φυτό, που όχι μόνο είχε φυτρώσει παντού και στα πιο απίθανα και δύσκολα σημεία, μα και εμφάνιζε ξυλώδη κορμό από… νεογέννητο. Μάλιστα, όταν το έκοβα, έβγαζε μια απαίσια μυρωδιά ώστε να «αμυνθεί», όπως κάνει η βρωμούσα ή ο ασβός.
Έκατσα και το έψαξα. O αείλανθος είναι ένα επιθετικό, φυλλοβόλο δέντρο πραγματικό ζιζάνιο που όχι μόνο καταλαμβάνει ολόκληρες περιοχές σε ελάχιστο χρόνο μα και καταστρέφει, σκοτώνει με τις τοξικές ουσίες που απελευθερώνει, σχεδόν οποιαδήποτε φυτό ή δέντρο που βρίσκεται στην περιοχή του. Εισβάλλει σε αστικούς χώρους, διαλύοντας πεζοδρόμια και κτίρια και φράσσοντας υδραυλικά και αποχετευτικά συστήματα. Φτάνει σε ύψος τα 25, ακόμα και τα 30 μέτρα και φυσικά προέρχεται από την Κίνα. Και για να μην παρεξηγηθώ για ρατσιστικό (;) σχόλιο να εξηγήσω τι εννοώ. Στην υπερπληθή Κίνα, οι άνθρωποι έχουν μάθει να τρώνε και να καίνε -με σκοπό την παραγωγή ενέργειας- τα πάντα ώστε να επιβιώσουν στη μακραίωνη ιστορία τους. Φανταστείτε ένα δέντρο πόσο τοξικό και επιθετικό πρέπει να γίνει κατά την εξέλιξη του -και μάλιστα γρήγορα- έτσι ώστε να επιζήσει ανάμεσα σε Κινέζους. Αστειεύομαι, περίπου.
Ο αείλανθος ήρθε στην Ελλάδα από την Κίνα το 1850 και μάλιστα μετά από επιλογή! Μας τον έφερε η βασίλισσα Αμαλία Μαρία Φρειδερίκη (τότε είχαν τρία ονόματα μόνο οι βασιλείς) σύζυγος του βασιλιά Όθωνα. Τον είδε σε ένα από τα ταξίδια της (τον αείλανθο), της άρεσε πολύ και τον μεταφύτευσε στον Βασιλικό Κήπο ως καλωπιστικό φυτό. Μάλιστα, δώσαμε και το όνομά της στη λεωφόρο που περνάει μπροστά από την κεντρική είσοδο του κήπου, μην την ξεχάσουμε. Δεν είναι φυσικά τυχαίο πως το επιστημονικό όνομα αυτού του εισβολέα της φύσης είναι αείλανθος η υψηλότατη (Ailanthus altissima). Να σημειώσουμε εδώ, πως στον Βασιλικό Κήπο δεν είχαν πρόσβαση οι Αθηναίοι -ήταν ιδιωτικός κήπος- μέχρι το 1927 ο οποίος και μετονομάστηκε σε Εθνικό Κήπο. Επίσης, σχεδόν εκατό χρόνια μετά, διορίστηκε εκεί ως Διευθύνων Σύμβουλος ο Αντρέας Γ. Παπανδρέου. Τέλος πάντων η βασίλισσα πέθανε το 1875 και ο αείλανθος μας έμεινε πεσκέσι.
Ακόμα και το National Geographic, σε ένα δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ του, προέβλεψε πως μετά από ένα κατακλυσμιαίο γεγονός ή έναν πυρηνικό πόλεμο στο οποίο θα εξαφανιζόταν η ανθρωπότητα, ίσως να επιζούσαν μόνο οι κατσαρίδες, οι μύγες και ο αείλανθος! Ο αείλανθος δεν έχει φυσικούς εχθρούς είναι ένα ιδιαίτερα καιροσκοπικό φυτό και ευδοκιμεί στις πόλεις, σε οποιοδήποτε έδαφος, ενώ αντέχει στην πλήρη ηλιοφάνεια, στη σκιά, αλλά και στο κρύο! Σχεδόν παντού δηλαδή…
Μπορεί να αναπτυχθεί οπουδήποτε με μ.ο. θερμοκρασίας 8°C. Απλώνεται επιθετικά, τόσο με τους πανάλαφρους σπόρους του που μεταφέρονται με τον άνεμο σε μεγάλες αποστάσεις, όσο και με παραφυάδες που δεν ξεριζώνονται με τίποτα! Η γύρη που προέρχεται από τα αρσενικά άνθη μπορεί να προκαλέσει σοβαρά αλλεργικά προβλήματα, λες και δεν μας έφταναν τα πεύκα. Στην Ευρώπη τον πήραν χαμπάρι λίγο μετά τον ΒΠΠ* όπου σε ελάχιστο χρόνο αποίκισε ολόκληρες περιοχές με ερείπια κατεστραμμένων κτιρίων, είναι φανερό πως… λατρεύει τις πόλεις, Μια πρόσφατη μελέτη στη Γερμανία, έδειξε πως ο αείλανθος είχε αναπτυχθεί στο 92% των πυκνοκατοικημένων περιοχών του Βερολίνου, στο 25% των προαστίων του και μόλις στο 3% των περιοχών εκτός της πόλης. Το άτιμο το δέντρο αναπτύσσεται με -πραγματικά- γοργούς ρυθμούς και είναι σίγουρο πως στο άμεσο μέλλον θα μας απασχολήσει περισσότερο λόγω και της αλλαγής του κλίματος.
Αλληλοπάθεια
Ο αείλανθος παράγει -μεταξύ άλλων- μια ιδιαίτερα τοξική ουσία που φυσικά ονομάζεται αειλανθίνη. Με αυτήν παρεμποδίζει την ανάπτυξη άλλων φυτών, ένα φαινόμενο γνωστό -από την ελληνική αρχαιότητα- ως αλληλοπάθεια. Απλώνει τις ρίζες του όχι σε βάθος, μα σε μήκος, καταστρέφοντας με τις τοξίνες του μεγάλες εκτάσεις. Είναι αξιοσημείωτο -για ένα τόσο μεγάλο δέντρο- πως οι ρίζες του δεν ξεπερνούν το μισό μέτρο σε βάθος!
Βρωμοκαρυδιά
Δεν είναι τυχαίο πως ο αείλανθος είναι γνωστός και ως βρωμο-καρυδιά. Το πρώτο συνθετικό αφορά στην πραγματικά άσχημη μυρωδιά του, που αναδίδεται αν προσπαθήσεις να κόψεις ακόμα κι ένα φύλλο. Το δεύτερο συνθετικό αφορά σε ένα κοινό που έχει με την καρυδιά. Το δέντρο της καρυδιάς παράγει σε όλα του τα μέρη, κλαδιά, φύλλα κ.λπ. μια ουσία (υδροζουγκλόνη) που όταν έρθει σε επαφή με το έδαφος, αποσυντίθεται, απελευθερώνοντας τη ζουγκλόνη (μα όνομα κι αυτό…) που δεν αφήνει τίποτα όρθιο -όσον αφορά στη χλωρίδα- σε ικανή απόσταση γύρω από το δέντρο. Προσπαθήστε ας πούμε να φυτέψετε τομάτες ή πιπεριές κάτω από μια καρυδιά και αν τα καταφέρετε θα σας δώσω ένα εκατομμύριο που έχω στην άκρη. Βέβαια η καρυδιά παράγει καρυδόπιτες, άρα μας είναι χρήσιμη. Αλλά ο αείλανθος;
Ο αείλανθος στην Αγία Παρασκευή
Η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων στις πόλεις, ούτε που τον γνωρίζει. Τους πιο πολλούς αείλανθους, τους έχω δει -κατά τη βόλτα μου με τα πόδια- στο Χαλάνδρι, κυρίως σε εγκαταλελειμμένα οικόπεδα, αλλά και δίπλα στο ρέμα. Επίσης έχει αρκετούς, συγκεντρωμένους περιφερειακά του Νομισματοκοπείου. Στην Αγία Παρασκευή εντόπισα -επίσης αρκετούς- πάνω από την οδό Ελ. Βενιζέλου και προς το «κολυμβητήριο» και μέσα σε οικόπεδα, κάποια από αυτά με σπίτια που κατοικούνται. Ο αείλανθος στην πλατεία του Τσακού, στη φωτογραφία αριστερά, είναι ο μόνος που έχω προσέξει κάτω από τον κεντρικό δρόμο. Θα επανέλθουμε στο θέμα.
